Bir uzmana dış görünüşe göre sınıflandırma yaptırdığınızda ineğinizde gözlemlenen kusurların veya eksikliklerin gelecek nesillere geçmesini engellenmede ilk adımı atmış olursunuzSuni Tohumlamada kullanılacak tohumu, yüzlerce ve binlerce kızında denenerek elde edilen tip özelliklerinin tablo halinde sunulduğu milyonlarca boğa arasından seçerek en doğru kararı verebilirsiniz. Suni Tohumlama dolayısıyla Dış Görünüşe Göre Sınıflandırma bir lüks değil zorunluluktur.
İneğiniz 1. doğumdan sonraki 2-5 aylar (60-150 gün) arasında sınıflandırılmalıdır. Ülkemizde uygulanan sınıflandırma programı 17 özelliğin değerlendirme sonuçlarını kapsayan Süt Tipi, Beden, Ayak ve Bacaklar, Meme olarak 4 ana sınıfın hesaplama sonuçları doğrultusunda size ineğinizin sınıflandırma değerini verir. Bu değer ineğinizin damızlıkta kullanıma ne kadar yeterli olduğu konusunda sizi aydınlatacaktır. Ülkemiz için en önemli özelliklerden biri olan ayak ve bacak puanına dikkat edilmelidir. Memeyi ve yavruyu taşıyan ayak ve bacaklardır. Meme puanı yüksek olmalı, beden orantılı olmalı, süt tipi özellikleri yüksek olmalıdır. Tohumların hastalıklar bakımından test edilmiş ve genetik geçirgenlik kabiliyetinin mümkün olduğu kadar fazla sayıda kızında kanıtlanmış boğalardan seçilmiş olması gerekir. Genetik geçirgenlik kabiliyeti yüksek (%97 gibi) boğaların tohumları tercih edilmelidir. Eşleştirme programı sayesinde sınıflandırması yapılmış ineğinizin damızlık değerini yükseltme ve kusurlarını iyileştirme özelliğine sahip en uygun boğa spermasını seçebilirsiniz.
Holstain ırkı düveler ergin canlı ağırlıklarının 2/3'üne veya minimum 350 kg. canlı ağırlığa ulaştıklarında tohumlanmalıdırlar. Bu da düvelerde yaklaşık 15 aylık yaşa denk gelmektedir. 16-17-18 aylık yaşlarda tohumlanmış düvelerde 15 aylık yaşta tohumlanan düvelere göre daha yüksek süt verimi gözlenmektedir. Düvelerin tohumlanmasında seçilecek tohumlama çok önemlidir. Seçilecek tohumun doğum kolaylığı göz önünde bulundurulmalıdır. Zor bir doğumda düve ve buzağı kaybedilebilir.
İnekler doğumdan sonra geçireceği ikinci kızgınlıktan itibaren tohumlanmaya başlanmalıdır. Başarılı süt sığırcılığı için yılda bir buzağı almak gereklidir. Bu nedenle gebe kalma zamanı en geç doğumdan sonraki 90. günde olmalıdır.
Anne karnındaki yavru 7-8-9. aylarında maksimum düzeyde gelişme sağlar. Aynı zamanda ineklerin meme bezlerinin ve metabolizmalarının dinlenmesi için sağımın doğumdan önceki 75. günden itibaren kademeli olarak veya aniden kuruya alınması gerekmektedir. İneğin meme bezleri doğuma 60 gün kala süt üretmeyi bırakmış olmalıdır. Kuru dönem başında son sağımdan önce meme içine Mastitis önleyici yapıdaki ilaçlardan sıkılarak bu hassas dönemde meme korunmalıdır.
Kuru dönemdeki inekler ve gebeliğinin son iki ayındaki düveler çok dengeli beslenmeli, mümkün olduğunca kaliteli kaba yem ağırlıklı besleme yapılmalıdır. Bu dönemde iyi beslenmeyen inek ve düve doğumu takip eden erken laktasyon döneminde yüksek süt verimine karşılık, kuru dönem boyunca rumen kuru madde kapasitesi minimuma inmiş olduğu için, kısıtlı kuru madde alımıyla ortaya çıkan enerji, protein,. açığı nedeniyle hızla kilo verme eğiliminde olacaktır. Doğuma yaklaşık 3 hafta kala kesif yem oranı arttırılarak verilmeye başlanmalı, hayvanın tahmini süt verimi göz önünde bulundurularak yüksek verimli ineklerde toplam rasyondaki kesif yem oranı minimum %40 olmalıdır. Kuru dönemde iyi bir bakım ve beslemeyle yeni laktasyonda %30 daha fazla süt alabilirsiniz. Bu daha yüksek süt verimi, daha uzun pik dönemi, daha sağlıklı buzağı demektir.
Doğumu başlayan düve veya inek huzursuz, huysuz olur, içgüdüsel olarak yalnız ve sakin ortam ister. Bu nedenle tahmini doğum zamanından mümkünse 15 gün önce kuru, temiz, sakin ve havadar bir bölüme alınmalıdır. Sık sık gözlenmeli doğum belirtileri başladığında mümkün olduğu kadar sakin bir ortamda tutulmalı, doğum esnasında gerekirse doğum arabasından veya doğum krikosundan faydalanılarak doğum anne ve yavru için kolaylaştırılmalıdır. Yavrunun ters gelmesi veya veteriner müdahalesini gerektirecek her türlü durumda mümkünse mutlaka veteriner çağrılmalıdır. İnek doğumdan sonraki ilk 12 saat içindeplasentayı (sonunu) atamazsa, veteriner müdahalesi gereklidir. Doğumda deneyimsiz kişilerin yanlış müdahalesi inek, buzağı ve işletme için ölüme varan sonuçlara neden olabilirken, plasentanın alınması sırasındaki yanlış bir müdahale ineği kısır bırakabilir.
Bu bölümde üzerinde durduğumuz genetik, tohum ve doğum konularında ÖZETLE.
- İneğiniz 1. doğumdan sonraki 2-5 aylar (60-150 gün) arasında MUTLAKA Dış Görünüşe Göre Sınıflandırma yaptırmalısınız
- Tohumları MUTLAKA test edilmiş ve genetik geçirgenlik kabiliyetinin mümkün olduğu kadar fazla sayıda kızında ölçülerek kanıtlanmış boğalardan, uzman eşliğinde seçmelisiniz
- Holstain ırkı düveler ergin canlı ağırlıklarının 2/3'üne veya minimum 350 kg. canlı ağırlığa ulaştıklarında tohumlanmalısınız
- DÜVELERİNİZİ 15 AYLIK YAŞTAN ÖNCE TOHUMLAMAMALISINIZ
- Düvelerin tohumlanmasında seçilecek tohumun doğum kolaylığına dikkat etmelisiniz
- İneklerinizi sağımın doğumdan önceki 75. günden itibaren kademeli olarak veya aniden kuruya almalı, doğuma 60 gün kala sütten kesmiş olmalısınız
- Kuru dönemdeki ineklerinize ve doğumuna 60 gün kalmış düvelerinize özel besleme programı uygulamalısınız.
Bilgiyle kar etmeniz dileğiyle.
Sevgi ve Saygılarımla
Nihal GÜVEN
Zooteknist